Giáo án Ngữ văn 7 - Bài: Ôn tập văn học - Hoàng Thị Thanh Duyên

Nội dung tài liệu: Giáo án Ngữ văn 7 - Bài: Ôn tập văn học - Hoàng Thị Thanh Duyên

1. Giáo viên soạn: Hoàng Thị Thanh Duyên – THCS Phù Ninh ÔN TẬP VĂN HỌC A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: 1. Kiến thức: Ôn lại kiến thức phần văn học 2. Kỹ năng: Biểu cảm qua các tác phẩm văn học - Hệ thống hoá kiến thức cơ bản phần văn học 3. Thái độ: Giáo dục học sinh tình yêu gia đình, nhà trường, bạn bè B. CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS : - GV: Sgk, Sgv, TLTK, - HS: Sgk, vở ghi, ôn lại k/n VBND đã học ở lớp 6 C. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC: 1. Ổn định tổ chức: 2. Kiểm tra 3. Bài mới: * Hoạt động1: Khởi động: Kể tên những VBND đã được học ở lớp 6? Trong chương trình lớp 7 được học những VBND nào? * Hoạt động 2: Ôn tập Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt ? Dựa vào kiến thức ở lớp 6, em I. Văn bản nhật dụng: hăy nêu khái niệm VBND? 1. Khái niệm: Đó là các VB có ND gần - Không phải là một khái niệm chỉ gũi, bức thiết với cuộc sống trước mắt của thể loại hoặc chỉ kiểu văn bản con người và cộng đồng trong xã hội hiện - Nói đến VBND là nói đến tính đại (thiên nhiên, môi trường, năng lượng, chất nội dung của văn bản dân số..) - Đề tài mà văn bản nhật dụng - VBND có thể dùng tất các thể loại, các thường đề cập đến kiểu VB ? Kể tên những văn bản ND đă học ở lớp 6 và lớp 7? ? Đề tài nhật dụng của VBND đó là gì? 2. Các VBND đã học ở lớp 7: * GV giao nhiệm vụ, Hs tự ôn tập và trình bày vào vở ? VB viết dưới hình thức ntn? Viết VB 1: Cổng trường mở ra – Lí Lan về điều gì? - Được viết dưới hình thức những lời tâm sự tựa như những dòng nhật kí tâm tình của người mẹ trong đêm trước ngày khai ? Ý nghĩa của VB? trường đầu tiên của con, - Giọng văn thiết tha, nhỏ nhẹ sâu lắng - Thể hiện tấm lòng yêu thương, sự chăm sóc, những lời nhắn nhủ đầy trìu mến của người mẹ đối với đứa con - Nêu lên được ý nghĩa thiêng liêng của ngày khai trường đầu tiên và vai trò của nhà trường đối với mỗi con người -> Thể loại bút kí ? VB được trích từ tập truyện nào? VB 2 Mẹ tôi – Ét-môn- đô-đơ A-mi-xi Hình thức VB? - Trích từ tập truyện: Những tấm lòng cao
2. cả - Hình thức 1 bức thư của người cha gửi ? ND, ý nghĩa của VB? cho con trai, khi con lỡ xúc phạm đến mẹ của mình - Giọng văn vừa thiết tha vừa sôi nổi, mạnh mẽ, kiên quyết * Cả hai VB đều đề cập đến những - VB ca ngợi tình yêu thương sâu nặng và vấn đề gần gũi, thiết thân của tuổi đức hy sinh cao cả của mgười mẹ dành cho Hs và cũng là của tất cả mọi người: con, đồng tời khẳng định: “Tình yêu Người mẹ và vai trò của nhà thương, kính trong cha mẹ là t/cảm thiêng trường. liêng hơn cả - Thật đáng xầu hổ và nhục Cả 2 VB đều sử dụng phương nhã cho những kẻ nào chà dđp lên tình yêu thức biểu cảm trực tiếp (kết hợp TS thương đó” và MT) bằng lời tâm tình của người => Thể loại: tự sự (truyện) mẹ hay người cha VB: Cuộc chia tay của những con búp bê – Khánh Hoài) ? Truyện kể về ai? Về việc gì? - Truyện ngắn kể về cuộc chia tay đầy xúc ? Ý nghĩa của VB? động của 2 anh em Thành Thủy do gia đình tan vỡ. - Qua cảnh ngộ chia tay của 2 anh em rất thương yêu nhau, truyện nhắc nhở tha thiết mọi người: Tình cảm gia định là vô cùng quý giá và quan trọng, hãy cố gắng bảo về và giữ gìn, không vì bất cứ lí do nào mà làm tổn hại đến những tình cảm tự nhiên, trong sáng đặc biệt là ở trẻ em - NT: Xây dựng truyện, chọn ngôi kể: thứ nhất, XD tình huống hợp lí, Mt tâm lí nhân vật tự nhiên, chân thật * Luyện tập: 1. Cổng trường mở ra Bµi tËp 1: .H·y nhËn xÐt chç kh¸c nhau cña t©m tr¹ng ng­êi mÑ & ®øa con trong ®ªm tr­íc ngµy khai tr­êng, chØ ra nh÷ng biÓu hiÖn cô thÓ ë trong bµi . * HS làm vào vở Gîi ý: MÑ----------------------------Con. - Tr»n träc, kh«ng ngñ, b©ng - H¸o høc khu©ng, xao xuyÕn - MÑ thao thøc. MÑ kh«ng lo - Ng­êi con c¶m nhËn ®­îc sù nh­ng vÉn kh«ng ngñ ®­îc. quan träng cña ngµy khai tr­êng, nh­ thÊy m×nh ®· lín, hµnh ®éng nh­ mét ®øa trÎ “lín råi”gióp mÑ dän dÑp phßng & thu xÕp ®å ch¬i. - MÑ lªn gi­êng & tr»n träc, - GiÊc ngñ ®Õn víi con dÔ dµng nh­ uèng 1 ly s÷a, ¨n 1 c¸i kÑo.
3. suy nghÜ miªn man hÕt ®iÒu nµy ®Õn ®iÒu kh¸c v× mai lµ ngµy khai tr­êng lÇn ®Çu tiªn cña con. Bµi tËp 2: “Cæng tr­êng më ra” cho em hiÓu ®iÒu g×? T¹i sao t¸c gi¶ l¹i lÊy tiªu ®Ò nµy. Cã thÓ thay thÕ tiªu ®Ò kh¸c ®­îc kh«ng? *Gîi ý: Nhan ®Ò “Cæng tr­êng më ra” cho ta hiÓu cæng tr­êng më ra ®Ó ®ãn c¸c em häc sinh vµo líp häc, ®ãn c¸c em vµo mét thÕ giíi k× diÖu, trµn ®Çy ­íc m¬ vµ h¹nh phóc. Tõ ®ã thÊy râ tÇm quan träng cña nhµ tr­êng ®èi víi con ng­êi. Bµi tËp 3: Ng­êi mÑ nãi: “ Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của con, b­íc qua c¸nh cæng tr­êng lµ mét thÕ giíi k× diÖu sÏ më ra”. a) Người mẹ muốn nhắn gửi những gì với đứa con qua câu nói đó? b) Theo em, thÕ giíi k× diÖu ®ã lµ g×? *Gợi ý: a) Người mẹ muốn: + Động viên, khích lệ con hãy mạnh dạn, dũng cảm bước vào một chặng đường mới + Gợi mở ra một thế giới mới trước mắt con và khẳng định thế giới ấy là thuộc về con b) Thế giới kì diệu mà nhà trường mở ra: - §ã lµ thÕ giíi cña nh÷ng ®iÌu hay lÏ ph¶i, cña t×nh th­¬ng vµ ®¹o lÝ lµm ng­êi. - §ã lµ thÕ giíi cña ¸nh s¸ng tri thøc, cña nh÷ng hiÓu biÕt lÝ thó vµ k× diÖu mµ nh©n lo¹i hµng ngµn n¨m ®· tÝch lòy ®­îc. - §ã lµ thÕ giíi cña t×nh b¹n, cña t×nh nghÜa thÇy trß, cao ®Ñp thñy chung. 2- MÑ t«i. Bµi tËp 4: V¨n b¶n lµ mét bøc th­ cña bè göi cho con, t¹i sao l¹i lÊy nhan ®Ò lµ “MÑ t«i”. * Gîi ý: Nhan ®Ò “MÑ t«i” lµ t¸c gi¶ ®Æt. Bµ mÑ kh«ng xuÊt hiÖn trùc tiÕp trong v¨n b¶n nh­ng lµ tiªu ®iÓm, lµ trung t©m ®Ó c¸c nh©n vËt h­íng tíi lµm s¸ng tá. Bµi tËp 5: Th¸i ®é cña ng­êi bè khi viÕt th­ cho En ri-cô thể hiện trong bức thư ntn? * Gợi ý: - Thái độ rất nghiêm khắc, không khoan nhương, đồng thời cũng rất thấu đáo, có tình có lí. Người cha đã phân tích lỗi lầm của con, đặc biệt là gợi lại những tình cảm yêu thương và sự hi sinh của người mẹ đối với con để gợi lên tình cảm và thái độ đúng đắn ở con. Thái độ của người cha xuất phát từ tình yêu thương con và lòng in ở con – tin ở sự nhận thức được lỗi lầm và biết sửa lỗi của con mình Bµi tËp 6: T¹i sao t¸c gi¶ kh«ng ®Æt tªn truyÖn lµ “Cuéc chia tay cña hai anh em” mµ l¹i ®Æt lµ “Cuéc chia tay cña nh÷ng con bóp bª”
4. *Gîi ý: Nh÷ng con bóp bª vèn lµ ®å ch¬i thña nhá, gîi lªn sù ngé nghÜnh, trong s¸ng, ng©y th¬, v« téi. Còng nh­ Thµnh vµ Thñy buéc ph¶i chia tay nhau nh­ng t×nh c¶m cña anh vµ em kh«ng bao giê chia xa. Nh÷ng kØ niÖm, t×nh yªu th­¬ng, lßng kh¸t väng h¹nh phóc cßn m·i m·i víi 2 anh em, m·i m·i víi thêi gian. Bµi tËp 7: Trong truyÖn cã chi tiÕt nµo khiÕn em c¶m ®éng nhÊt. H·y tr×nh bµy b»ng 1 ®o¹n v¨n * HS làm việc cá nhân (häc sinh viÕt vào PHT , GV thu chấm - cho ®iÓm) * Gîi ý: Cuèi c©u chuyÖn Thñy ®Ó l¹i 2 con bóp bª ë bªn nhau, quµng tay vµo nhau th©n thiÕt, ®Ó chóng ë l¹i víi anh m×nh. C¶m ®éng biÕt bao khi chóng ta chøng kiÕn tÊm lßng nh©n hËu, tèt bông, chan chøa t×nh yªu th­¬ng cña Thñy. Thµ m×nh chÞu thiÖt thßi cßn h¬n ®Ó anh m×nh ph¶i thiÖt. Thµ m×nh ph¶i chia tay chø kh«ng ®Ó bóp bª ph¶i xa nhau. Qua ®ã ta còng thÊy ®­îc ­íc m¬ cña Thñy lµ lu«n ®­îc ë bªn anh nh­ ng­êi vÖ sÜ lu«n canh g¸c giÊc ngñ b¶o vÖ vµ v¸ ¸o cho anh. II. Ca dao, dân ca: - GV cho HS nhắc lại khái niệm ca 1. Khái niệm dao dân ca * Ca dao, dân ca là những khái niệm chỉ các thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con người. - Ca dao: Là lời thơ của dân ca. Ca dao còn gồm cả những bài thơ dân gian mang phong cách NT chung với lời thơ của dân ca. - Dân ca: Những sáng tác kết hợp giữa lời và nhạc, tức là những câu hát dân gian trong diễn xướng. ? Những bài ca dao đã học nói về 2. Những chủ đề chính - ND: những chủ đề gì? a. Những câu hát về tình cảm gia đình.(2 - Cho HS ôn lại từng bài ca dao đã bài) học - Tình cảm của ông bà, cha mẹ với con cái, + Đọc thuộc lòng nhắc nhở đạo làm con cháu đối với ông bà, + Nêu ND, NT cha mẹ - Tình cảm anh em yêu thương, đùm bọc - Tình cảm của những người con lấy chồng xa nhớ về quê hương (Tự học) Bài 1: - Tình cảm yêu thương, công lao to lớn của cha mẹ đối với con cái, nhác nhở con cái phải biết ghi nhớ công ơn đó. - NT: Dùng hình ảnh so sánh (công cha với núi ngất trời; nghĩa mẹ với nước ngoài biển đông). Đây là những hình ảnh của thiên nhiên to lớn, mênh mông vĩnh hằng
5. Bài 4 - Tình anh em ruột thịt gắn bó, yêu thương, nhường nhịn, hòa thuận trong gia đình + Hai câu đầu: định nghĩa về anh em + Hai câu sau: so sánh enh em như chân với tay, nhắc nhở anh em phải sống hòa thuận để vui lòng cha mẹ ? Những biểu hiện của tình yêu quê b. Những câu hát về tình yêu quê hương, hương, đất nước, con người trong các đất nước, con người. bài ca dao này? - Tình cảm gắn bó, tình yêu thắm thiết với quê hương, đất nước - Lòng tự hòa vè cảnh đẹp, lịch sử oai hùng của quê hương, đất nước - Lòng tự hào về những con người cần cù, khéo léo, dũng cảm, đảm đang làm nên đất nước muôn đời Bài 1: - Hình thức đối – đáp của chàng trai, cô gái về những địa danh nổi tiếng, gắn liền với văn hóa lịch sử của dân tộc -> Thể hiện tình yêu, niềm tự hào về quê hương, đất nước. Bài 4: - Cấu trúc đặc biệt, điệp từ, đảo ngữ diễn tả cái mênh mông bát ngát của cánh đồng -> cảm xúc dạt dào trước không gian bao la - Hình ảnh con người (đi thăm đồng) được so sánh với chẽn lúa đòng đòng dưới nắng hồng ban mai -> sự trẻ trung, đầy sức sống ? Những câu hát than thân, là lời c. Những câu hát than thân. than của ai? Ý nghĩa của những bài - Lời than của những người nhỏ bé, bị đè ca dao đó? nén bởi những gánh nặng của cuộc đời ? Mỗi bài ca dao, tác giả sử dụng NT - Thể hiện ý thức của người lao động về số gì? phận nhỏ bé của họ trong XH bất công; thái độ đồng cảm của người cùng cảnh ngộ; thái độ phản kháng XHPK bất công cùng những kẻ thống trị Bài 2: - Dùng hình ảnh ẩn dụ (con tằm nhả tơ, con kiến tìm mồi, hạc lánh đường mây, con cuốc kêu nhỏ máu....) => biều hiện nỗi khổ nhiều bè của người dân lao động trong XH cũ Bài 3: - Mở đàu bằng cum từ “Thân em” –mô típ ca dao than thân - Dùng h/ả so sánh “như trái bần..” =>
6. Thân phận sống lệ thuộc vào hoàn cảnh, không có quyền quyết định cuộc sống riêng của mình ? Những câu hát châm biếm phê d. Những câu hát châm biếm. phán những hạng người ntn trong Bài 1: XH? - Phê phán thói hơ, tật xấu trong XH (nghiện ngập, lười nhác) - Dùng điệp từ “hay, ước” , cánh nói ngược Bài 2: - Phê phán, chế giễu những kẻ lợi dụng hành nghề mê tín, giả dối, bịp bợm; phê phán sự cuồng tín về bói toán. ? Trong ca dao, dân ca thường sử 3. Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng những biện pháp nghệ thuật dụng: nào? - Thể thơ lục bát hoặc lục bát biến thể. - Ở mỗi biện pháp NT, GV hướng - Cách ví von so sánh; thủ pháp lặp. dẫn HS lấy các bài ca dao để minh - Hình ảnh ẩn dụ. họa. - Hình thức đối đáp. - GV: Là tác phẩm của quần chúng, - Mô típ quen thuộc: thân em, thương ngôn ngữ của ca dao rất chân thực, thay... hồn nhiên, gợi cảm, giàu màu sắc địa - Câu hỏi tu từ. phương, gần gũi với lời ăn tiếng nói - Phóng đại, tương phản. hằng ngày của nhân dân lao động. - Những hình ảnh gần gũi, quen thuộc trong đời sống hằng ngày. * Luyện tập: ? Phân tích cái hay của các biện pháp Bài tập 1: NT trong bài ca dao: Đứng bên ni - Chỉ ra các BPNT: đồng...? + 2 câu đầu kéo dài ra thành 12 tiếng gợi - GV hướng dẫn HS làm vào vở, đọc sự to lớn, rộng rãi của cánh đồng một số bài . + BP điệp ngữ, đảo ngữ, đối xứng giữa câu ( Yêu cầu viết thành đoạn văn hoàn 1 với câu 2 càng tô đậm cảm giác về một chỉnh.) không gian thoáng đãng, tràn đầy sức sống. + Hình ảnh so sánh cô gái như chẽn lúa đòng đòng thật đẹp, vẻ đẹp kết tinh từ sắc trời, hương đất, từ cánh đồng bát ngát mênh mông. ? ViÕt 1 ®o¹n v¨n nªu c¶m nhËn cña + Các từ láy, từ địa phương , mô típ thân em vÒ bµi ca dao : “ C«ng cha nh­ em... nói ngÊt trêi.... Bài tập 2: ViÕt ®o¹n v¨n vào vở
7. ÔN TẬP TIẾNG VIỆT A . Mục tiêu cần đạt: 1. Kiến thức:HS nắm được hai loại cấu tạo từ ghép: chính phụ và đẳng lập, từ Hán Việt, đại từ, quan hệ từ 2. Kỹ năng: Biết vận dụng những hiểu biết đó trong khi nói, viết. 3. Thái độ: GD HS giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt B. Chuẩn bị: - GV: Soạn bài - HS: Ôn tập lí thuyết, làm các BT trong SGK. C. Tổ chức các hoạt động dạy- học: 1. Ổn định tổ chức: 2. Kiểm tra: 3. Bài mới: * HĐ1 : Khởi động : GTB : Từ xét về mặt cấu tạo chia thành từ đơn và từ phức, trong từ phức bao gồm từ ghép và từ láy * HĐ2 : Ôn tập: Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt - GV hướng dẫn HS ôn lý thuyết về từ I. Từ ghép và từ láy: ghép và từ láy.( khái niệm, phân loại, 1. Từ ghép: nghĩa...) - Khái niệm: Những từ do 2 hoặc nhiều - GV gọi HS tìm các ví dụ tương ứng tiếng ghép lại tạo thành với mỗi loại từ. - Phân loại: + Từ ghép đẳng lập. - GV lưu ý HS phân biệt được: đối + Từ ghép chính phụ. với từ ghép thì giữa các tiếng có quan - Nghĩa của từ ghép: hệ về nghĩa, còn từ láy thì giữa các +TGĐL có tính chất hợp nghĩa. tiếng có quan hệ về âm. + TGCP có tính chất phân nghĩa. HS vẽ sơ đồ. 2. Từ láy: - Khái niệm: Là từ phức đặc biệt có sự hòa phối về âm thanh, có tác dụng tạo nghĩa. Phần lớn từ láy tiếng Việt được tạo ra bằng cách láy lại tiếng gốc có nghĩa - Phân loại: + Từ láy toàn bộ. + Từ lá bộ phận (Láy phụ âm đầu hoặc phần vần) - Nghĩa của từ láy: + Được tạo thành nhờ đặc điểm âm thanh của tiếng và sự hòa phối âm thanh giữa các tiếng. + Những từ láy có tiếng gốc có thể có những sắc thái khác nhau: biểu cảm, giảm nhẹ, nhấn mạnh... * Luyện tập: a. Phân loại từ ghép trong các từ sau? BT1: Gợi ý: Ốm yếu, xe lam, tốt đẹp, xăng dầu, a) Phân loại các từ ghép: rắn giun, núi non, xem bói, cá lóc, - TGĐL: Ốm yếu, tốt đẹp, xăng dầu, núi
8. bánh cuốn, cơm nước, núi sông, rau non, cơm nước, núi sông, ruộng vườn. muống, ruộng vườn. - TGCP: xe lam, rắn giun, xem bói, cá lóc, bánh cuốn, rau muống b. H·y g¹ch ch©n c¸c tõ ghÐp và ph©n b. H·y g¹ch ch©n c¸c tõ ghÐp và ph©n lo¹i. lo¹i. Gợi ý: a. TrÎ em như bóp trªn cµnh. a. TrÎ em như bóp trªn cµnh. BiÕt ¨n ngñ biÕt häc hµnh lµ ngoan. BiÕt ¨n ngñ biÕt häc hµnh lµ ngoan. (HCM) (HCM) b. Ai ¬i bưng b¸t c¬m ®Çy. b. Ai ¬i bưng b¸t c¬m ®Çy. DÎo th¬m mét h¹t ®¾ng cay mu«n DÎo th¬m mét h¹t ®¾ng cay mu«n phÇn. phÇn. (Ca dao) (Ca dao) c. NÕu kh«ng cã ®iÖu Nam Ai. c. NÕu kh«ng cã ®iÖu Nam Ai. S«ng Hư¬ng thøc suèt ®ªm dµi lµm S«ng Hư¬ng thøc suèt ®ªm dµi lµm chi. chi. NÕu thuyÒn ®éc méc mÊt ®i. NÕu thuyÒn ®éc méc mÊt ®i. Th× Hå Ba BÓ cßn g× n÷a em. Th× Hå Ba BÓ cßn g× n÷a em. (Hµ Thóc Qu¸) (Hµ Thóc Qu¸) - Từ ghép CP: TrÎ em, b¸t c¬m, điÖu Nam Ai, S«ng Hư¬ng, ®éc méc, Hå Ba BÓ - Từ ghép ĐL: ¨n ngñ, häc hµnh, DÎo th¬m, ®¾ng cay BT2? So sánh nghĩa của từng tiếng trong*BT2 : So sánh nghĩa: nhóm các từ ghép? Gợi ý: a, trông mong, tìm kiếm, giảng dạy. a, Các tiếng trong mỗi từ đồng nghĩa với b, buồn vui, ngày đêm, sống chết. nhau. b, Các tiếng trong mỗi từ trái nghĩa nhau. BT3?Giải thích nghĩa của từ ghép? * BT3: Giải thích nghĩa a, Mọi người cùng nhau gánh vác việc G￿i ý: chung. a, Gánh vác: đảm đương cùng chịu trách b, Đất nước ta đang trên đà phát triển. nhiệm. c, Bà con ăn ở với nhau rất hòa thuận. b, Đất nước: một quốc gia. c, Ăn ở: cách cư xử. * BT 4 : G￿i ý: giải nghĩa từ BT 4: ? Giải nghĩa từ: lễ độ, - LÔ ®é: Th¸i ®é d­îc coi lµ ®óng mùc, cảnh cáo, quằn quại, hối hận biÕt coi träng ng­êi kh¸c khi giao tiÕp. - C¶nh c¸o: Phª ph¸n mét c¸ch nghiªm kh¾c ®èi víi nh÷ng viÖc lµm sai tr¸i. - Qu»n qu¹i: ChØ t×nh tr¹ng ®au ®ín vËt v· cña c¬ thÓ. ë ®©y chØ tr¹ng th¸i t×nh c¶m ®au ®ín tét ®é khi trong lßng cã nçi lo ©u buån b·. - Hèi hËn: LÊy lµm tiÕc, day døt, ®au ®ín, tù tr¸ch m×nh khi nhËn ra ®· lµm mét ®iÒu g× ®ã sai lÇm.
9. BT5? Phân loại từ láy gợi hình ảnh, âm BT5: Xác định và phân loại từ láy: thanh, trạng thái: ha hả, khẳng khiu, rì G￿i ý: rào, nhấp nhô, ầm ầm, lom khom, - Từ láy gợi hình ảnh: khẳng khiu, lom đung đưa, leng keng, mấp mô khom, - Từ láy gợi âm thanh: ha hả, ầm ầm, rì rào, leng keng. - Từ láy gợi trạng thái: nhấp nhô, đung BT6:Xác định sắc thái ý nghĩa và đặt câuđưa, mấp mô. với mỗi từ: nhỏ nhắn, nhỏ nhặt, nhỏ BT6: Giải nghĩa và đặt câu: nhen, nhỏ nhoi, nhỏ nhẻ. G￿i ý: - Nhỏ nhắn: nhỏ và trông cân đối dễ thương. VD: Bạn ấy có dáng người nhỏ nhắn. - Nhỏ nhặt: nhỏ bé, vụn vặt không đáng chú ý. - HS tự làm - Nhỏ nhen: tỏ ra hẹp hòi, hay chú ý đến việc nhỏ về quan hệ đối xử. - HS tự làm - Nhỏ nhoi: nhỏ bé, ít ỏi, gây ấn tượng mong manh, yếu ớt. - HS tự làm - Nhỏ nhẻ: : (nói năng, ăn uống) thong thả, chậm rãi, với vẻ giữ gìn, từ tốn. BT7: Xác định từ láy trong hai câu thơ - HS tự làm sau và cho biết tác dụng của việc sử BT7: Gợi ý: dụng các từ láy đó? Lom khom dưới núi, tiều vài chú, Lom khom dưới núi, tiều vài chú, Lác đác bên sông chợ mấy nhà. Lác đác bên sông chợ mấy nhà. (Qua Đèo Ngang) (Qua Đèo Ngang) Tác dụng: Gợi tả dáng vẻ nhỏ nhoi, xa mờ, thưa thớt của con người và cảnh vật nơi Đèo Ngang, càng làm cho cảnh thêm ? Viết đoạn văn nói về tâm trạng của buồn vắng, hoang sơ. em khi dược điểm cao trong đó có sử BT8: Viết đoạn văn vào vở dụng từ ghép, tứ láy chỉ tâm trạng? II. Đại từ 1. Khái niệm: Đại từ: từ dùng để trỏ ? Nêu những từ loại em đã được học ở người, sự vật hoạt động, tính chất, lớp 6 ..được nói đến trong một ngữ cảnh ? Lên lớp 7 được học những loại từ nào nhất định của lời nói hoặc dùng để hỏi. nữa - Vai trò ngữ pháp: Có thể làm CN, ? Thế nào là đại từ? Vai trò ngữ pháp VN, phụ ngữ của DT, ĐT, TT của đại từ trong câu 2 . Các loại đại từ a. Đại từ để trỏ
10. ? Có mấy loại đại từ - Trỏ người, sự vật (đại từ xưng hô) VD: Tôi, tao, tớ, chúng tôi, chúng tao.. (ngôi thứ nhất) Mày, mi, cậu, chúng mày, bọn mi..(ngôi thứ hai) Nó, hắn, chính nó, họ (ngôi thứ ba) Ngoài ra: những danh từ (cha, mẹ, anh, chị ) khi xưng hô cũng được làm đại từ - Trỏ số lượng (bấy, bấy nhiêu) - Trỏ hoạt động, t/c, sv (thế, vậy).. b. Đại từ dùng để hỏi - Hỏi về người: Ai - Hỏi về vật: Gì - Hỏi về số lượng: bao nhiêu, mấy - Hỏi về hoạt động, tính chất sự việc : sao, thế nào III. Quan hệ từ 1. K/n: Những từ dùng để biểu thị ý ? Thế nào là quan hệ từ? nghĩa quan hệ: Sở hữu, so sánh, nguyên nhân....giữa các bộ phận của câu, giữa ? Cách sử dụng quan hệ từ trong câu câu với câu trong đoạn văn ntn? Cho ví dụ mỗi loại 2. Sử dụng QHT: + Bắt buộc + Không bắt buộc (Trong những trường hợp cụ thể) + Một số QHT được dùng từng cặp: NÕu th×, v× nªn, tuy nh­ng, . * Chú ý: VD: Bảy nổi.... Mà em vẫn ....-> là QHT Tôi vừa hỏi nó mà -> không phải là QHT ? Khi sử dụng quan hệ từ tránh mắc những lỗi nào 3. Các lỗi về quan hệ từ: - Những lỗi thường mắc: + Dùng thiếu QHT + Dùng thừa QHT -> Câu sai ngữ pháp (thiếu CN) + Dùng QHT không thích hợp về nghĩa + Dùng QHT không có tác dụng liên kết IV. Từ hán Việt 1. Yếu tố Hán Việt:
11. - Đơn vị cấu tạo nên từ HV gọi là yếu tố HV (tiếng) + Có yếu tố được dùng độc lập, nhiều ? Đơn vị cấu tạo nên từ từ HV được gọi yếu tố chỉ dùng để cấu tạo từ ghép là gì? - Có nhiều yếu tố HV đồng âm VD: đại ( to, lớn ; thay) Thiên (trời, nghìn) 2. Từ ghép Hán Việt * Có 2 loại : - Từ ghép đẳng lập (ví dụ: huynh đệ, ? Có mấy loại Từ ghép Hán Việt? sơn hà, ) - Từ ghép chính phụ (ví dụ:. đột biến, thạch mã ) * Trật tự giữa các yếu tố Hán Việt trong từ ghép chính phụ HV: ? Trật tự giữa các yếu tố Hán Việt? - Cã tr­êng hîp gièng trËt tù tõ ghÐp thuÇn ViÖt : yÕu tè chÝnh ®øng tr­íc , yÕu tè phô ®øng sau - Cã tr­êng hîp kh¸c víi trËt tù tõ ghÐp thuÇn viÖt : yÕu tè phô ®øng tr­íc , yÕu tè chÝnh ®øng sau 3. Sö dông tõ H¸n ViÖt : - T¹o s¾c th¸i trang träng , thÓ hiÖn th¸i ®é t«n kÝnh ? Sö dông tõ H¸n ViÖt để làm gì? - T¹o s¾c th¸i tao nh· tr¸nh g©y c¶m gi¸c th« tôc ghª sî - T¹o s¾c th¸i cæ phï hîp víi bÇu kh«ng khÝ XH x­a . • Luyện tập: • - Thực hiện theo yêu cầu Bài tập 1 - SGK/56: Sắp xếp các đại từ trỏ người, sự bài tập vật theo bảng SGK : • - HS làm vào vở Gợi ý: • a) *Ngôi 1 : • - Số ít : tôi, tao, tớ . - Số nhiều : chúng tôi, chúng tao, chúng tớ. * Ngôi số 2 : - Số ít : mày, mi, cậu . - Số nhiều : chúng mày, bọn mi, các cậu.... . * Ngôi số 3 : - Số ít : hắn, nó, - Số nhiều : họ, chúng nó, bọn hắn, b, Phân biệt nghĩa của hai b) Đại từ “mình”: đại từ trong hai câu có gì - Trong câu: cậu giúp mình với nhé ngôi thứ nhất - Trong câu: Mình về có nhớ ta chăng ngôi thứ 2.
12. khác nhau Bài tập 2: Gợi ý: a) Đại từ “Ai” trong câu ca dao sau được dùng để làm gì? Ai đi đâu đấy hỡi ai Hay là trúc đã nhớ mai đi tìm A. Trỏ người C. Hỏi người * B. Trỏ vật D. Hỏi vật b) Từ “Bác” trong các ví dụ nào sau đây được dùng - GV gợi ý: Làm thành như một đại từ xưng hô? phần gì trong câu (CN, VN, TN, BN ) A. Anh Nam là con trai của bác tôi. B. Người là Cha, là Bác, là Anh. C. Bác được tin rằng ! Cháu làm liên lạc. * D. Bác ngồi đó lớn mênh mông. c) Tìm đại từ trong câu ca dao sau và cho biết vai trò ngữ pháp của đại từ đó . Qua đình ngả nón trông đình Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu - Vai trò ngữ pháp: làm VN làm PN d) Tìm đại từ trong câu sau và cho biết nó thuộc ngôi thứ mấy? Tôi đi đứng oai vệ. - Ngôi thứ nhất số ít d) Các đại từ sau đây được dùng để làm gì: - Bao giờ: Hỏi về thời gian - Thế nào Hỏi về hoạt đông, tính chất sự việc - Ở đâu: Hỏi về không gian - Bao nhiêu: Hỏi về số lượng - họ, hắn, nàng: Trỏ về người - Ai Hỏi về người Bài tập 3: Đặt câu : ? Đặt câu với các đại từ VD: Ai cũng phải đi học . sau: Ai; bao nhiêu; nó. - Bạn lấy bao nhiêu cũng được . - Tôi nói thế nào, nó cũng không nghe. Bài tập 4: a) Gạch chân QHT có trong đoạn văn sau: Gợi ý: Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình. Giá tôi không trêu chị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì. Cả tôi nữa, nếu không nhanh chân chạy vào hang thì tôi cũng chết toi rồi.
13. b) Tìm và chữa QHT dùng sai trong câu sau: Trong xã hội cũ, có những người không làm mà vẫn giàu sang, ngược lại đối với người nông dân và công nhân làm nhiều mà vẫn không đủ ăn. Gợi ý: - Sai vì dùng thừa QHT “đối với” -> bỏ đi Bài tập 5: ChØ ra vµ ph©n tÝch ý nghÜa cña nh÷ng quan hÖ tõ trong nh÷ng c©u th¬ sau: “R¾n n¸t mÆc dÇu tay kÎ nÆn Mµ em vÉn gi÷ tÊm lßng son”. (B¸nh tr«i n­íc - Hå Xu©n H­¬ng) Gợi ý: * ChØ ra nh÷ng quan hÖ tõ: MÆc dÇu, mµ. * Ph©n tÝch ý nghÜa cña viÖc sö dông quan hệ từ: + ViÖc sö dông c¸c quan hÖ tõ mÆc dÇu, mµ tạo thế ®èi lËp gi÷a bÒ ngoµi cña chiÕc b¸nh víi c¸i nh©n cña nã, chiÕc b¸nh tr«i cã thÓ r¾n hay n¸t, kh« hay nh·o lµ do tay ng­êi nÆn nh­ng bªn trong còng cã nh©n mµu hång son, ngät lÞm. + §ã còng lµ sù ®èi lËp gi÷a hoµn c¶nh x· héi víi viÖc gi÷ g×n tÊm lßng son s¾t cña ng­êi phô n÷. + ViÖc sö dông cÆp quan hÖ tõ trªn như mét c¸ch tuyên bố dâng d¹c vµ døt kho¸t thÓ hiÖn râ th¸i ®é quyÕt t©m b¶o vÖ gi÷ g×n nh©n phÈm cña ng­êi phô n÷ trong bÊt cø hoµn c¶nh nµo. + ViÖc dïng cÆp quan hÖ tõ trªn còng ®· thÓ hiÖn th¸i ®é ®Ò cao, bªnh vùc ng­êi phô n÷ cña Hå Xu©n H­¬ng. Bài tập 6 : a) Tìm 3 đến 5 từ HV có chứa các yếu tố sau: Gợi ý A. hoài: VD: ( hoài niệm, hoài bão, hoài cổ...) B. chiến: ( bách chiến, chiến thắng, chiến công, chiến hào...) C. mẫu: (mẫu tử, mẫu hệ, phụ mẫu...) D. hùng: (anh hùng, hùng mạnh, hùng dũng...) b) Tìm 5 từ ghép Hán Việt có yếu tố " nhân ". VD: Nhân đạo, nhân dân, nhân loại, nhân chứng, nhân vật.
14. ÔN TẬP TẬP LÀM VĂN A. Mục tiêu càn đạt: 1. Kiến thức: Củng cố kiến thức về văn biểu cảm: Mục đích, hình thức biểu cảm; bố cục, kiểu đề, các bước làm bài văn biểu cảm. - Khắc sâu vai trò của các yếu tố tự sự miêu tả trong văn bản biểu cảm và có ý thức vận dụng chúng - Luyện tập về cách làm bài biểu cảm (Tìm hiểu đề, tìm ý, viết đoạn văn BC) 2. Kĩ năng: Nhận biết các đặc điểm của văn biểu cảm, các bước làm bài văn biểu cảm. - Rèn kĩ năng làm bài biểu cảm (Tìm hiểu đề, tìm ý, viết đoạn văn BC) 3. Thái độ: HS tự giác, tích cực trong luyện tập - Yêu thích học tập bộ môn TLV B. Chuẩn bị: - GV: soạn bài - HS: Ôn lại kiến thức văn biể cảm C. Tổ chức các hoạt động dạy học: 1. Ổn định tổ chức: 2. Kiểm tra bài cũ: Chữa bài tập viết đoạn văn 3. Bài mới: HĐ1: Khởi động - GV giới thiệu ND bài học: Rèn các kĩ năng làm văn biểu cảm Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt HĐ2: ÔN kiến thức; I. Củng cố kiến thức GV chuyển giao nhiệm vụ qua 1. Văn biểu cảm: hệ thống câu hỏi: - VB viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, Hs trả lời miệng sự đánh giá của con người đối với thế giới Hs khác nhận xét xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi Gv nhận xét, đánh giá và chốt người đọc KT - Văn biểu cảm (văn trữ tình) ? Văn biểu cảm là loại Vb ntn? 2. Đặc điểm của văn bản biểu cảm: ? Đặc điểm của văn biểu cảm? - Mỗi văn bản biểu cảm tập trung biểu đạt một ? Có mấy cách biểu cảm? Đó là tình cảm chủ yếu (yêu, ghét, phê phán, khâm những các nào? phục, ca ngợi, tự hào...) -> đó là những tình GV lưu ý HS: cảm tốt đẹp, thấm nhuần tư tưởng nhân văn. + Văn biểu cảm cũng dùng miêu - Tình cảm phải rõ ràng, tự nhiên, chân thực tả, tự sự nhưng chỉ là cơ sở gợi - Muốn biểu đạt tình cảm: (2 cách) cảm xúc, giúp t́nh cảm trong bài + Phải thông qua hình ảnh ẩn dụ tượng trưng; văn chân thực hơn. Vì vậy ta thông qua miêu tả, tự sự để gửi gắm tình cảm, không miêu tả, kể lại đối tượng tư tưởng (Biểu cảm gián tiếp) cụ thể, hoàn chỉnh mà chỉ chọn + Hoặc biểu đạt bằng cách thổ lộ trực tiếp chi tiết có khả năng gợi cảm, để những nỗi niềm cảm xúc trong lòng qua những từ đó biểu hiện cảm xúc, t́nh tiếng kêu, lời than, từ ngữ trực tiếp gọi tên tình cảm. cảm (yêu, ghét, nhớ, trời ơi..) (Biểu cảm trực
15. + Trong văn miêu tả, tự sự cũng tiếp) có biểu cảm nhưng ít) 3. Đề văn biểu cảm: Nêu được đối tượng biểu cảm, định hướng tình cảm cho bài làm. ? Đề bài của bài văn biểu cảm 4. Cách làm bài văn biểu cảm: có đặc điểm ntn? Bước 1. Tìm hiểu để, tìm ý: ? Cách làm bài văn biểu cảm * Tìm hiểu đề: thực hiện những bước nào? - Đối tượng biểu cảm ? Bước tìm hiểu đề, tìm ý được - Nội dung tư tưởng, tình cảm cần hướng tới thực hiện ntn? - Hình thức : đoạn văn hay bài văn * Tìm ý : Đặt các câu hỏi và trả lời để có các ý cho bài văn. VD: - Đặc điểm nổi bật của đối tượng? Mỗi đặc điểm gợi cho em cảm xúc gì ? - Đối tượng có những kỉ niệm nào đáng nhớ đối với em? - Đối tượng gợi cho em nghĩ đến hình ảnh nào tương tự? - Trong tương lai, đối tượng có thay đổi không? Nếu thay đổi hoặc em phải xa đối tượng đó thì tâm trạng, cảm xúc của em sẽ ntn? - Vận dụng các cách lập ý thường gặp để tìm ý: Liên hệ hiện tại với tương lại đề suy nghĩ về tương lại; hồi tưởng quá khứ và suy ngẫm về hiện tại để thể hiện cảm xúc; tưởng tượng ra những tình huống, bày tỏ cảm xúc, hứa hẹn, mơ ước; quan sát, suy ngẫm bày tỏ cảm xúc; 2. Lập dàn bài (xây dựng bố cục) ? Bước lập dàn ý được thực hiện - MB: giới thiệu đối tượng biểu cảm và cảm ntn? Nêu nhiệm vụ của mỗi xúc khái quát. phần MB, TB, KB? - TB: Bày tỏ tình cảm xúc cụ thể về đối tượng qua miêu tả, tự sự, quan sát, suy ngẫm . - KB: khẳng định lại tình cảm đối với đối tượng. 3. Viết bài: triển khai dàn bài thành bài văn * GV HD Hs cách viết một số hoàn chỉnh với cách diễn đạt mạch lạc, ngôn dạng câu văn biểu cảm ngữ trong sáng, đúng chính tả ngữ pháp. a. Cách viết câu văn biểu cảm : - Dùng nhiều câu văn có chứa các thán từ (chao ôi, a, à...); + Những từ ngữ diễn tả cảm xúc (yêu, hờn, ghét, vui, nhớ, giận...) - Dùng câu hỏi tu từ để bộc lộ cảm xúc, thái độ. - Câu có hình ảnh so sánh, ẩn dụ, nhân hoá gợi cảm xúc. - Dùng điệp từ điệp ngữ tạo nhịp điệu gợi cảm xúc.
16. - Dùng nhiều từ láy. b. Cách viết đoạn văn biểu cảm : - Trong đoạn văn phải diễn tả được 1 tư tưởng, tình cảm, cảm xúc chủ yếu, Câu văn linh hoạt, có câu biểu cảm trực tiếp, có câu biểu cảm gián tiếp . Thông thường câu biểu cảm trực tiếp hay đứng đầu hoặc cuối đoạn để nêu tình cảm, cảm xúc chủ yếu. 4. Sửa bài: phát hiện lỗi sai và sửa chữa Lưu ý: Biểu cảm về sự vật, con người: ? Thế nào là biểu cảm về sự vật, - Biểu cảm về sự vật, con người là trình bày con người? những cảm xúc, tưởng tượng, suy ngẫm của ? Đối tượng biểu cảm gồm mình về sự vật hay con người đó. những gì? - Đối tượng biểu cảm: ? Khi làm cần chú ý điều gì? + Những sự vật gần gũi, quen thuộc với mình: dòng sông, cánh đồng, ngôi nhà, loài cây, loài hoa, quả em yêu, con đường em đi... + Những người thân và những người xung quanh: Ông, bà, bố mẹ, thầy cô giáo, bạn bè... - Khi biểu cảm , người viết phải bộc lộ được tình cảm, suy nghĩ, đánh giá của mình về sự vật, con người mà ta gắn bó, quen thuộc. - Cần biết quan sát đối tượng từ nhiều phía, phát hiện ra nét độc đáo hay bày tỏ tình cảm yêu mến, xúc động, cảm phục, tự hào, mơ ước.. Cần vận dụng các cách lập ý cơ bản như: liên hệ hiện tại với tương lai; hồi tưởng quá khứ và suy nghĩ về hiện tại; tưởng tượng, mong ước; quan sát, suy ngẫm. Bên cạnh việc bộc lộ tình cảm, có thể bộc lộ những suy nghĩ riêng. - Khi biểu cảm cần biết sử dụng linh hoạt các yếu tố tự sự, miêu tả để bộc lộ tình cảm, cảm xúc một cách chân thực và sinh động hơn. Luyện tập: * HS làm bài tập – Sgk/73 Bài tập1: Sgk/73: Gợi ý: ? So sánh 2 đoạn văn cho biết - Đoạn a: Chỉ miêu tả và kể thuần túy về cây đoạn nào là văn biểu cảm. Vì hải đường dưới góc độ khoa học như một định sao? nghĩa về cây hải đường (hình dáng, công dụng), không bộc lộ cảm xúc => không phải là văn biểu cảm - Đoạn b: Cũng tả, kể về cây hải đường nhưng nhằm biểu lộ và khêu gợi t/cảm yêu hoa để mong được đồng cảm (Yêu hoa cũng chính là yêu những gì thân thuộc, dân dã, đằm thắm trong cuộc sống của con người) ? Chỉ ra nội dung biểu cảm của * ND biểu cảm:
17. đoạn văn? + Kể: Từ cổng vào lần nào tôi cũng dừng lại để ngắm cây hải đường rộ lên hàng trăm đóa... như một lời chào hạnh phúc + MT: Màu đỏ thắm rất quý, hân hoan, say (Biểu cảm qua h/ả ẩn dụ...mỗi đắm đóa đều nói lên cảm xúc trào Lá to thật khỏe, cội cành sần lên trông dâng của tg) dân dã như cây chè (so sánh) + Tưởng tượng, liên tưởng, hồi ức: Hoa rực rỡ nồng nàn nhưng không yểu điệu thục nữ, cánh hoa khum khum như muốn phong lại cái má lúm đồng tiền. Bỗng nhớ năm xưa ra thăm Đền Hùng...ngẩn ngơ đứng ngắm hoa hải đường.... + Cảm xúc: Cảm nhận được vẻ đẹp rực rỡ của ? Bài văn biểu cảm trực tiếp hay cây hải đường làm xao xuyến lòng người. gián tiếp? * Cách biểu cảm: Giáp tiếp qua kể, tả, liên tưởng, hồi ức vè hoa hải đường * HS làm bài tập SGK (tr 87 ) Bài 2: SGK/tr 87 - Hs đọc bài văn: Hoa học trò Bài văn: Hoa học trò. a) Bài văn thể hiện tình cảm gì ? * - Bài văn thể hiện nỗi buồn, nhớ khi hè đến, Việc miêu tả hoa phượng đóng sắp phải xa trường...của tuổi học trò. vai trò gì trong bài văn biểu - Tác giả không mtả hoa phượng như một cảm? Vì sao tác giả lại gọi hoa loài hoa nở vào mùa hè, mà chỉ mượn hoa ph- phượng là Hoa-học-trò? ượng để nói đến cuộc chia li. (Việc MT hoa b) Hãy tìm mạch ý của bài văn ? phượng đóng vai trò là phương tiện biểu đạt c) Bài văn biểu cảm trực tiếp trong bài văn biểu cảm ) hay gián tiếp? - Gọi là hoa-học-trò : + Nó gắn với tuổi thơ, mái trường. + Một loài hoa nở rộ vào dịp kết thúc năm học Gợi ý: -> Biểu tượng của sự chia li ngày hè đối với + Câu đầu tiên thể hiện cảm xúc học trò. gì ? Những câu tiếp theo thể * Mạch cảm xúc của văn bản : hiện cảm xúc ǵì? - 2 câu đầu: “Phượng cứ nở. Phượng cứ rơi” ? Đoạn 2 thể hiện cảm xúc ǵ? => sự xúc động, nuối tiếc. Có phải là cảm xúc trống trải - Những câu tiếp theo: Thể hiện tâm trạng không ? buồn, bối rối, thẩn thờ khi sắp phải xa mái ? Đoạn 3 có phải thể hiện cảm trường, xa bạn. xúc cô đơn nhớ bạn có pha chút - Đoạn 2: Cảm thấy trống trải khi trường lớp dỗi hờn không ? không còn ai. - Đoạn cuối cùng là nỗi cô đơn, nhớ bạn, pha chút dỗi hờn “ Hoa phượng đẹp với ai, khi học sinh đă đi cả rồi!” - HS đọc bài An Giang quê tôi. - Biểu cảm gián tiếp và thực hiện theo yêu cầu của Bài tâp 3:– Sgk/89,90 bài. a) Bài văn thổ lộ tình cảm tha thiết đối với quê a) ? Bài văn biểu đạt tình cảm gì hương An Giang . đối với đối tượng nào? - Đặt tên : An Giang quê tôi , Kí ức một miền
18. ? Hãy đặt cho bài văn một nhan quê . đề và một đề văn thích hợp. - Đề văn thích hợp : Cảm nghĩ về quê hương b) ? Hãy ghi lại dàn ý của bài. An Giang. c)? Chỉ ra phương thức biểu cảm b) Dàn ý của bài văn? A. Mở bài : Giới thiệu tình yêu quê hương An - GV lưu ý: Đây là một bài văn Giang mẫu về văn biểu cảm - Người đi xa, trở về làng hay kể chuyện lạ Gợi ý: phương xa ? Người viết đã dùng cách nào - Tôi (t/g) về làng, thich nói đến cái đẹp quê để mở bài? (Dùng cách so sánh mình. để k/đ tình yêu quê hương thắm B. Thân bài : Biểu hiện tình yêu mên quê thiết của mình) hương: (2 cảm xúc bao trùm) ? Có mấy cảm xúc lớn bao * Tình yêu quê từ tuổi thơ. (Nỗi nhớ và tình trùm? Đó là những cảm xúc cảm tha thiết nồng hậu đối với cảnh vật An nào? Giang) ? Biểu hiện cụ thể của nỗi nhớ - Cảnh sắc quê hương đã trở thành kí ức hằn quê tuổi thơ? sâu trong tâm tư của đứa con xa quê + Ngọn núi lấp lánh....xanh, tím rực rỡ.... + Những dòng sông quê mênh mông... + Những dòng kênh xanh biếc. - Yêu : + Những cánh đồng bao la vàng rực ngày mùa + Tiếng chuông chùa đổ dài.... cảnh khuya + Ánh sáng chiều tà, con rạch nhỏ chạy qua + Màu đá xám đen, tấm phên xác xơ che nắng cho người đập đá - Nhớ: + Ngọn cỏ phất phơ, cây cà na trái nặng + Da diết mong gặp lại cây đa bến Miễu + Dòng nước lấp lánh.. ? Biểu hiện của tình yêu quê * Tình yêu quê hương trong chiến đấu và hương trong chiến đấu ? những tấm gương yêu nước (Tự hào về An Giang – quê mẹ) - An Giang mảnh đất anh hùng: từ bao đời là đất nóng, bãi chiến trường, bị xâm lăng... - Lịch sử An Giang được viết bằng máu, nước mắt, những lưỡi gươm, cây tầm vông, mũi tên, súng thô sơ - Tự hào: với những chiến công của anh hùng hoàng Đạo Cật (Thèm được leo lên pháo đài) Tấm gương bất khuất lẫm liệt của chí sĩ Trương Gia Mô (Tha tiết muốn biết triền đá nào...) Những con người chiến đấu đến phút cuối cùng.... (Muốn tìm lại vang bóng con người) * Kết bài : Tình yêu quê hương với nhận thức
19. của người từng trải , trưởng thành . c) Phương thức biểu cảm trực tiếp . + Các câu : - Tuổi thơ tôi đã hằn sâu trong kí ức . Bài 4. Gợi ý: ? Gạch chân dưới những từ a, Ôi chao! Con chuồn chuồn nước mới đẹp ngữ, dấu hiệu có ý nghĩa biểu làm sao! cảm trong các câu sau: b, Kể sao cho xiết các thắng cảnh thiên nhiên tươi đẹp của đất nước, quê hương. c, Tôi tần ngần đứng lặng rất lâu trong khu vườn rực rỡ sắc màu và ngan ngát hương thơm ấy. d, Yêu quá, đôi bàn tay của mẹ, đôi bàn tay rám nắng, các ngón tay gầy gầy, xương xương. Bài 5: Tìm hiểu đề lập dàn ý đề văn biểu cảm: Gợi ý: * Tìm ý : ? Tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý a) Khu vườn có những đặc điểm gì nổi bật cho đề bài sau: Cảm xúc về khu nhất ? Nó gợi cho em cảm xúc gì ? vườn nhà em. b) Vườn có vẻ đẹp ntn qua 4 mùa? Đặc biệt thời điểm nào là lúc khu vườn đẹp nhất ? Tình cảm của em ra sao ? c) Vườn đă có những kỉ niệm gắn bó với em và gia đ́ình ntn ? Kỉ niệm đó vui hay buồn, em còn nhớ không? d) Trong tương lai khu vườn có gì thay đổi không? Nếu một ngày nào đó em phải xa khu vườn thì tâm trạng của em sẽ ntn ? e) Em nghĩ gì về việc chăm sóc khu vườn? * Dàn ý : ? Viết các đoạn văn ở đề bài trên A. MB: Em yêu khu vườn nhỏ trước nhà, có - HS viết các đoạn văn hoàn nhiều loài cây, đầy màu sắc, tiếng chim, hương chỉnh vị... B. TB: - Lưu ý để HS phân biệt được - Mỗi mùa vườn có 1 vẻ đẹp riêng, nhưng đẹp văn biểu cảm khác văn TS, văn nhất, đáng yêu nhất là vào mùa xuân.... MT (Trong văn BC, kể, tả chi - Có nhiều kỉ niệm vui buồn đáng nhớ giữ khu tiết của đối tượng để biểu lộ vườn với em và gia đình (gắn bó, lợi ích...) /cảm, cảm xúc) - Em sẽ chăm sóc khu vườn để đẹp, xanh tốt hơn.... C. KB: Bảo vệ và chăm sóc khu vườn chính là giữ gìn tình cảm gia đình, lưu giữ những kỉ niệm , làm đẹp cho quê hương. Bàì 6:Viết các đoạn văn ở đề bài trên - Đoạn MB - Đoạn KB - 1 đoạn trong TB
20. THƠ TRỮ TÌNH TRUNG ĐẠI VIỆT NAM A. Mục tiêu cần đạt: 1. Kiến thức: HS nắm được vị trí thơ trung đại trong tiến trình văn học Việt Nam. - Học sinh củng cố kiến thức về thơ trung đại Việt Nam - Hiểu biết được một số thể thơ: song thất lục bát, TNBC gắn với tên tuổi một số nhà thơ nổi tiếng - Cảm nhận được nét đặc sắc của từng bài thơ: vẻ đẹp và thân phận chìm nổi của người phụ nữ, tâm trạng cô đơn hoài cổ, tình yêu làng quê gần gũi . 2. Kỹ năng: Đọc thuộc lòng bản phiên âm và bản dịch những bài thơ - Phát hiện các yếu tố NT trong thơ trữ tình trung đại 3.Thái độ: GD HS yêu thích, say mê tìm hiểu các tác phẩm và tác giả thời trung đại và tình yêu thiên nhiên, quê hương qua các bài thơ. B. Chuẩn bị: - GV: soạn bài, một số bài tập. - HS: học thuộc các bài thơ đã học. C. Tổ chức các hoạt động dạy học: 1. Ổn định tổ chức: 2. Bài cũ: 3. Bài mới: * HĐ 1: Khởi động - Kể tên những VB thuộc cụm thơ trung đai giai đoạn thế kỷ XI- TK XIX ? * HĐ 2: Ôn tập kiến thức: Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt I. NỘI DUNG ÔN TẬP: - GV lưu ý HS một số đặc 1. Thơ Đường luật. điểm của thơ trữ tình trung Đặc điểm thể thơ đại VN a) Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật - Vần thơ: Vần chân, vần bằng, cách gieo vần: chữ cuối câu một vần với chữ cuối của các câu chẵn. - Đối: Phần lớn không có đối. - Cấu trúc: 4 phần (khai, thừa, chuyển, hợp) - Luật bằng trắc: Nhất tam ngũ bất luận, nhị tứ lục phân minh. b) Thơ Thất ngôn bát cú Đường luật. - Vần thơ: Vần chân, độc vận (một vần), cách gieo - Nhắc lại đặc điểm của vần chữ cuối câu một vần với chữ cuối của các câu mỗi thể thơ. chẵn. - GV hướng dẫn HS tìm - Cấu trúc: bốn phần (đề, thực, luận, kết). hiểu kĩ về 2 thể thơ này. - Đối: Hai câu thực đối nhau, hai câu luận cũng vậy. ? Nêu đặc điểm thể thơ thất - Luật bằng trắc: nhất tam ngũ bất luận, nhị tứ lục ngôn tứ tuyệt? phân minh ( GV giải thích cho HS hiểu) 2. Các văn bản thơ: 1. Nam quốc sơn hà: (Sông núi nước Nam)