SKKN Một số biện pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường Mầm non

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường Mầm non

1. Một số biện pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường mầm non. SÁNG KIẾN - Họ và tên: NGUYỄN THỊ HOÀNG DIỄM Giới tính: Nữ - Ngày, tháng, năm sinh:10/01/1985 - Cơ quan, đơn vị công tác: Trường Mầm non Ninh Hưng - Chức vụ/chức danh: Giáo viên - Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm mầm non. 1. Tên sáng kiến: Một số biện pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường mầm non. 2. Lĩnh vực áp dụng: 2.1 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục mầm non. 2.2 Mục tiêu: Nghiên cứu đề tài nhằm đề xuất biện pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường mầm non. 2.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: biện pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường mầm non. - Phạm vi nghiên cứu: Trẻ 3-4 tuổi trong trường mầm non. 3. Cơ sở pháp lý - Thông tư số 01/VBHN-BGDĐT ngày 13 tháng 4 năm 2021 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành chương trình giáo dục mầm non. 4. Thực trạng
2. Việc rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ trong trường mầm non giúp trẻ thường xuyên được ôn tập, củng cố và nắm vững các kỹ năng âm nhạc mà trẻ đã học như: Nghe các bài hát, bản nhạc (nhạc thiếu nhi, dân ca); hát đúng giai điệu, lời ca bài hát; vận động đơn giản theo nhịp điệu của các bài hát, bản nhạc; sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách, nhịp. Vì vậy, việc thường xuyên rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ góp phần quan trọng trong việc giáo dục phát triển thẫm mĩ cho trẻ. Tuy nhiên việc rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường mầm non hiện nay có những ưu điểm và khuyết điểm sau: * Ưu điểm: - Giáo viên được Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm, chỉ đạo và bồi dưỡng phương pháp tổ chức hoạt động âm nhạc. - Giáo viên đạt chuẩn về trình độ, hết lòng yêu thương trẻ; tổ chức đầy đủ các hoạt động âm nhạc cho trẻ theo kế hoạch. - Giáo viên luôn tìm tòi, nghiên cứu, nắm vững phương pháp hướng dẫn các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong sách chương trình giáo dục mầm non và qua bạn bè đồng nghiệp. * Khuyết điểm: - Giáo viên có chú ý tạo môi trường rèn luyện các kỹ năng âm nhạc trong lớp nhưng chưa phong phú và đa dạng; giáo viên chưa sử dụng hiệu quả môi trường trong lớp trong hoạt động rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ. - Giáo viên thường tổ chức hoạt động âm nhạc để cung cấp kỹ năng âm nhạc cho trẻ mà chưa chú ý ôn tập, củng cố, rèn luyện thường xuyên các kỹ năng âm nhạc đã học thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày nên trẻ ít được rèn luyện các kỹ năng âm nhạc một cách thường xuyên và liên tục. - Thông qua việc tổ chức các ngày lễ, hội trong năm học, giáo viên ít chú trọng tổ chức các hoạt động như múa, hát, biểu diễn theo tốp ca, hợp ca ..để rèn kỹ năng âm nhạc cho trẻ.
3. 5. Mô tả sáng kiến: 5.1 Về nội dung của sáng kiến: Với những tồn tại trên, bản thân đề xuất một số giải pháp rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi trong trường mầm non như sau: Giải pháp 1: Xây dựng môi trường rèn luyện kỹ năng âm nhạc Môi trường, không gian trong phòng học, sự lựa chọn và sắp xếp đồ dùng có định hướng khiến cho trẻ tò mò, ham thích học hỏi. Không gian lớp học làm cho trẻ có thể trở thành người tích cực, gần gũi, hợp tác với nhau, tập trung trong vui chơi, tìm tòi, khám phá. Để việc rèn luyện kỹ năng âm nhạc được diễn ra thường xuyên, liên tục, đạt hiệu quả thì việc xây dựng môi trường vật chất góp phần rất quan trọng. Môi trường vật chất bao gồm các trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ âm nhạc cho trẻ hoạt động bên trong lớp học. Tôi thực hiện xây dựng môi trường vật chất như sau: Tôi chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ âm nhạc phong phú, đang dạng về số lượng, bền về chất lượng, màu sắc tươi sáng, an toàn, hấp dẫn kích thích trẻ tham gia hoạt động. Ngoài những trang thiết bị và đồ dùng, đồ chơi do nhà trường cung cấp như đàn organ, máy tính, loa, bộ dụng cụ gõ nhịp, trống da, trống con, xắc xô, trang phục tôi còn sưu tầm nguyên vật liệu để làm thanh gõ bằng tre; phách gõ bằng gáo dừa, hòn sỏi; trống lắc bằng lon yến, lon bia, bìa cattong; trống con bằng lon sữa, hộp bánh; xúc xắc bằng lon yến, hộp giấy; đàn guitar bằng gỗ, bìa cattong; dụng cụ múa như hoa múa, quạt, nơ, lụa..; mũ múa, mặt nạ bằng bìa cứng trang trí hoa lá, nỉ, bìa màu, len Ví dụ: Chủ đề “Động vật”, tôi tận dụng bìa cattong, vải, nỉ, bìa màu..để làm hình các con vật và dây đai thành mũ múa các con vật nghỗ nghĩnh, dễ thương; đến chủ đề “Thực vật” tôi vẽ các quả, tô màu, cắt dán thành mũ múa. Khi trẻ hoạt động âm nhạc, trẻ được sử dụng mũ múa để ca hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc giúp trẻ thích thú, tích cực hoạt động và ôn luyện được kỹ năng ca hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc mà trẻ đã học.
4. Tôi trang trí góc âm nhạc với hình ảnh, màu sắc hấp dẫn, trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ âm nhạc đa dạng được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt: tôi đặt từng loại đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ âm nhạc ở vị trí phù hợp để trẻ dễ lấy khi sử dụng và cất. Tôi chọn dụng cụ âm nhạc có kích thước phù hợp với trẻ 3-4 tuổi, đẹp mắt, cách bố trí phù hợp với lớp học không những tạo sự tò mò, lôi cuốn trẻ vào hoạt động củng cố, rèn luyện kỹ năng âm nhạc; mà còn giúp trẻ tích cực chú ý, hứng thú tham gia hoạt động. Tôi sử dụng hiệu quả môi trường vật chất vào việc rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ. Cụ thể: Tôi luôn luôn sử dụng các dụng cụ âm nhạc khi tổ chức các hoạt động âm nhạc; khi cho trẻ hát tôi kết hợp với đàn và mở nhạc trên vi tính; khi cho trẻ nghe các bà hát bản nhạc, tôi tận dụng cho trẻ xem các video trên internet để trẻ có cái nhìn tổng quát về các hình tượng trong bài hát, giúp trẻ nhớ sâu hơn lời bài hát hoặc tôi cho trẻ kết hợp trang phục múa, dụng cụ múa để khuyến khích trẻ vận động minh họa bài hát một cách đặc sắc và hấp dẫn; để bài hát hay và hấp dẫn sinh động tôi cho trẻ sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách, nhịp như thanh gõ, song loan, xắc xô, trống lắc, để kết hợp cùng bài hát. Hoặc tôi cho trẻ quan sát tranh tư thế biểu diễn dán tại góc chơi như bé đang đánh đàn, bé múa, bé đang hát để trẻ bắt chước cách sử dụng dụng cụ khi sử dụng. Việc sử dụng hiệu quả môi trường vật chất vòa việc ôn luyện các kỹ năng âm nhạc luôn thu hút lôi cuốn sự chú ý của trẻ vào hoạt động. Ví dụ: Khi cho trẻ nghe bài hát “Gà gáy le te”, tôi kết hợp đàn piano trong khi hát để gây ấn tượng cho trẻ khi nghe hát, trẻ nghe tiếng đàn kết hợp giọng hát trẻ chú ý say mê và rất thích thú. Hoặc với bài hát “Màu áo chú bộ đội”, tôi sử dụng trang phục chú bộ đội để mặc và biểu diễn cho trẻ xem, trẻ có ấn tượng ban đầu về trang phục của chú bộ đội có màu xanh rất đẹp. Tóm lại, việc xây dựng môi trường vật chất trong rèn luyện kỹ năng âm nhạc tạo cơ hội cho trẻ được rèn luyện kỹ năng âm nhạc ở mọi lúc, mọi nơi, góp phần giáo dục nghệ thuật âm nhạc cho trẻ. Giải pháp 2: Rèn luyện kỹ năng âm nhạc cho trẻ thông qua hoạt động học
5. Rèn luyện kỹ năng âm nhạc thông qua hoạt động học làm giàu vốn kiến thức, kĩ năng của trẻ về nghệ thuật âm nhạc, củng cố, ôn luyện các kỹ năng âm nhạc mà trẻ đã học. Vì vậy, rèn luyện kỹ năng âm nhạc cho trẻ thường xuyên, liên tục thông qua hoạt động học là rất quan trọng. Khi rèn kỹ năng hát đúng giai điệu, lời ca bài hát; hát thể hiện tình cảm, sắc thái phù hợp với nội dung bài hát; tôi thực hiện như sau: Với những bài hát quen thuộc trẻ đã học ở độ tuổi 25- 36 tháng, được nghe và hát thuộc nhờ gia đình chỉ dạy qua xem video, nghe nhạc; tôi trích dẫn một câu hát hay cho trẻ nghe một câu nhạc hoặc một đoạn nhạc của bài hát; có thể kể một cách có hình ảnh, đặt câu hỏi trò chuyện gợi mở đến tên, nội dung bài hát; tôi cũng có thể dùng một trò chơi, một bài thơ, một tình huống, một bức tranh để có nội dung sát với nội dung bài hát với mục đích tập trung sự chú ý, khơi gợi kinh nghiệm, trí tưởng tượng về nội dung, hình tượng nghệ thuật, cách sẽ thể hiện bài hát đúng giai điệu, lời ca. Ví dụ: Chủ đề “Gia đình” với bài hát “Cả nhà thương nhau”, đây là bài hát trẻ đã học và thuộc; tôi hát cho trẻ nghe 1 câu trong bài hát để khơi gợi kinh nghiệm của trẻ về nội dung bài hát nói về tình cảm yêu thương của gia đình dành cho nhau; trẻ sẽ suy nghĩ nhớ đến hình tượng nghệ thuật gồm ba, mẹ, con yêu thương nhau có trong bài hát; nhớ cách thể hiện bài hát, hát đúng giai điệu lời ca với sắc thái, tình cảm yêu thương, tha thiết. Tôi rèn cho trẻ hát nhiều lần đúng giai điệu, lời ca bài hát; kết hợp cho trẻ hát to nhỏ, hát nhanh chậm kết hợp với thể hiện sắc thái tình cảm nhẹ nhàng. Ví dụ: Chủ đề “Động vật”, hát bài “Một con vịt”, tôi tạo dáng đi ngộ nghĩnh về chú vịt giúp trẻ nhớ lại hình ảnh trong bài hát, kết hợp với được nghe giai điệu âm nhạc bài hát “Một con vịt”; sau khi nghe trẻ nhớ lại lời ca trong bài hát và hát đúng lời ca kết hợp nhún nhảy , lắc lư tạo dáng con vịt trong khi hát. Khi tôi rèn cho trẻ hát kết hợp cho trẻ đội mũ múa con vịt, mô phỏng hình ảnh trong bài hát, tôi thấy trẻ rất thích thú, chú ý tham gia hoạt động và hát rõ lời, hát đúng lời bài hát. Ví dụ: Chủ đề “Giao thông”, tôi rèn kỹ năng hát đúng giai điệu lời ca bài hát “Em đi chơi thuyền”; tôi dạy trẻ hát từng câu, khi hát rõ lời, đúng giai điệu. Sau khi trẻ hát từng câu,
6. tôi dạy trẻ hát cả bài cùng với cô nhiều lần; trong quá trình hát, tôi luôn nhắc trẻ hát rõ và đúng lời; tôi kết hợp nhạc cho trẻ hát cùng với nhạc; tôi cho trẻ thực hành nhiều lần, khi được hát nhiều lần trẻ được ôn luyện kỹ năng ca hát giúp trẻ hát đúng giai điệu lời ca bài hát. Như vậy, tùy vào từng bài hát trẻ đã biết và chưa biết mà tôi hướng dẫn rèn kỹ năng ca hát cho trẻ phù hợp nhằm giúp trẻ hát đúng giai điệu lời ca bài hát; khi rèn kỹ năng ca hát tôi luôn chú trọng kết hợp nhạc, mũ múa, đàn, .để tạo hứng thú cho trẻ, trẻ chú ý và tham gia tích cực vào hoạt động. Tổ chức hoạt động học rèn kỹ năng nghe các bài hát, bản nhạc Rèn kỹ năng nghe nhạc bồi dưỡng xúc cảm và những ấn tượng về nghệ thuật âm nhạc; hình thành ở trẻ một số khái niệm trong âm nhạc, mở rộng một số hiểu biết về âm nhạc; hình thành ở trẻ thói quen nghe nhạc: biết thưởng thức âm nhạc, có kĩ năng nghe bài hát, nghe bản nhạc từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. Để giúp trẻ rèn luyện kỹ năng nghe hát, tôi thực hiện như sau: Tôi dùng lời lẽ gợi cảm, hấp dẫn, sinh động để khơi gợi hình tượng âm nhạc, tên tác phẩm, tác giả; dùng bài thơ, câu đố có nội dung hoặc hình tượng liên quan đến tác phẩm; có thể dạo đàn những nét giai điệu đầu tiên hoặc xướng âm hoặc âm sắc của âm thanh có liên quan đến nội dung bài hát (tiếng chim hót, mèo kêu, tiếng còi, tiếng sóng, tiếng gió...) để thu hút sự chú ý của trẻ giúp trẻ nhớ lại bài hát mà trẻ đã được nghe. Tôi cho trẻ nghe trực tiếp giọng hát của tôi, cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của lời ca, các yếu tố của âm nhạc (giai điệu, nhịp điệu, tiết tấu...). Tôi hát diễn cảm, thể hiện cảm xúc với bài hát qua giọng hát, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt; có thể sử dụng đàn, nhạc cụ hoặc nhạc ghi sẵn trên máy tính hoặc kết hợp với động tác minh họa hoặc múa; cho trẻ nghe ca sĩ hát trên băng, đài, tivi, vi tính hoặc diễn tấu bằng nhạc cụ để trẻ cảm thụ trọn vẹn cái hay, cái đẹp trong tác phẩm, học từ tôi cách diễn xuất, cách sử dụng nhạc cụ và thể hiện tình cảm phù hợp với nội dung và giai điệu của bài hát. Khi trẻ thực hành, tôi cho trẻ hát theo tôi hoặc cho trẻ gõ phách, nhịp, làm điệu bộ minh họa phù hợp với sắc thái tình cảm của câu hát.
7. Ví dụ: Chủ đề “Trường mầm non”, tôi cho trẻ nghe giai điệu bài hát “Cô giáo em là hoa êban”,vì đây là bài hát trẻ được nghe nhiều lần nên trẻ nhanh chóng đoán được tên bài hát; khi tôi cho trẻ nghe tôi đàn thể hiện bài hát kết hợp điệu bộ, nét mặt hoặc cho trẻ nghe ca sĩ hát trên vi tính; tôi khuyến khích trẻ lắng nghe giai điệu, nhịp điệu, tiết tấu, cảm nhận cảm xúc có trong bài hát và trẻ có thể hát theo tôi cả bài hát giúp trẻ cảm nhận sắc thái của bài hát, trẻ tập trung và thực hiện theo tôi rất say mê. Ví dụ: Với chủ đề “Quê hương- Đất nước- Bác Hồ”, tôi cho trẻ xem hình ảnh Bác Hồ đang bế các cháu thiếu nhi, Bác đang chơi với các cháu thiếu nhi, tôi cho trẻ nói lên tình cảm của Bác dành cho các cháu thiếu nhi; sau khi được xem các hình ảnh về Bác tôi khơi gợi trẻ nhắc lại tên bài hát liên quan đến nội dung hình ảnh trẻ được xem; tôi thể hiện lại bài hát với điệu bộ, cử chỉ yêu mến, kính trọng Bác, tôi khuyến khích trẻ nghe và vận động nhẹ nhàng sẽ giúp trẻ tạo được tình cảm yêu mến Bác, kính trọng Bác, trẻ cảm nhận được sắc thái, ý nghĩa lời ca trong bài nghe hát. Ví dụ: Chủ đề “Nước- Hiện tượng tự nhiên”, tôi cho trẻ nghe bài hát “Mưa rơi”; vì đây là bài hát mới nên tôi rèn kỹ năng nghe nhạc cho trẻ nhiều lần; lần đầu tôi hát trọn vẹn bài hát để trẻ nghe rõ lời bài hát, cảm nhận được sắc thái và nhịp điệu của bài hát; lần 2 tôi mở nhạc có lời do ca sĩ thể hiện cho trẻ nghe giúp trẻ cảm nhận giai điệu vui tươi, hóm hỉnh của bài hát; lần 3 tôi mở video bài hát cho trẻ nghe, trẻ được trực tiếp quan sát và cảm nhận vẻ đẹp của mưa rơi qua hình ảnh trong video giúp trẻ khắc sâu và ghi nhớ lời bài nghe hát; lần 4 khi trẻ đã cảm nhận đầy đủ về bài nghe hát, tôi cho trẻ nghe nhạc kết hợp vận động minh họa bài hát “Mưa rơi”. Khi trẻ được nghe nhạc nhiều lần giúp trẻ phát triển tai nghe và năng khiếu âm nhạc. Ví dụ: Chủ đề “Động vật’, tôi cho trẻ nghe bài hát dân ca Nam bộ “Cò lả”; đây cũng là bài hát mới nên tôi rèn kỹ năng nghe nhạc cho trẻ nhiều lần; lần đầu tôi hát kết hợp với đàn; lần 2 tôi hát kết hợp gõ đệm theo nhịp, tôi gõ nhẹ, vừa với tiếng hát; lần 3 tôi mặc trang phục dân ca Nam Bộ, hát kết hợp làm điệu bộ cò bay. Với nhiều hình thức nghe các bài hát, bản nhạc giúp trẻ hứng thú, say mê thưởng thức và cùng phụ họa theo nhịp điệu âm nhạc.
8. Khi trẻ được thường xuyên nghe nhạc, nghe hát với những tác phẩm âm nhạc có nội dung và giai điệu phù hợp sẽ đem đến cho trẻ sự yêu thích âm nhạc. Thông qua các hình thức cho trẻ nghe nhạc kết hợp với trẻ được thể hiện phụ họa theo giai điệu bằng cử chỉ điệu bộ, sẽ đem đến sự cảm nhận cái hay cái đẹp của bản nhạc, góp phần tích cực vào việc giáo dục thẫm mĩ. Tổ chức hoạt động học rèn kỹ năng vận động theo nhạc Hoạt động vận động theo nhạc là hoạt động chiếm ưu thế trong việc phát triển ở trẻ cảm giác nhịp điệu về âm nhạc, qua đó, giúp trẻ thể hiện nhịp điệu âm nhạc bằng chính vận động của mình, rèn luyện cho trẻ sự khéo léo, khả năng phản ứng nhanh và đúng các ấn tượng nghe được trong âm nhạc. Đồng thời, phát triển ở trẻ khả năng vận động sáng tạo theo âm nhạc. Để rèn luyện kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ, tôi thực hiện như sau: Tôi khơi gợi ở trẻ những kinh nghiệm đã có liên quan đến nội dung, cách thể hiện bài hát, bản nhạc thông qua vận động bằng nhiều cách khác nhau: có thể cho trẻ cho trẻ tiếp cận với các hình thức vận động theo nhạc đa dạng như xem vận động (vận động minh họa, hát kết hợp vỗ tay hoặc gõ đệm theo tiết tấu) theo bài hát trên tivi, xem biểu diễn nghệ thuật; xem tôi thể hiện bài hát, bản nhạc bằng nhiều cách vận động khác nhau. Từ những trải nghiệm đa dạng đã có, tôi hỏi kinh nghiệm của trẻ về những phương thức vận động phù hợp với bài hát/bản nhạc. Tôi chọn hình thức vận động phù hợp nhất để ôn luyện kỹ năng vận động cho trẻ. Khi ôn luyện, tôi cho trẻ thực hiện những động tác vận động chính xác, rõ ràng theo nhạc, cho trẻ nhắc lại cách vận động để trẻ nắm bắt được chính xác cách vận động, cách di chuyển cơ thể đàm bảo yêu cầu của việc mô tả hình tượng nghệ thuật âm nhạc, phù hợp với tính chất của bài hát, bản nhạc. Khi cho trẻ vận động theo nhạc, tôi luôn tạo được sự hứng thú, gợi cho trẻ hiểu được ý nghĩa của các động tác, tác dụng của hoạt động nghệ thuật rồi từ đó cho trẻ được luyện tập và biểu diễn thể hiện tình cảm của mình một cách sâu sắc. Khi cho trẻ tập sử dụng
9. một loại nhạc cụ nào đó để đệm theo bài hát, tôi nói rõ cách gõ cho âm thanh phát ra như thế nào thì phù hợp. Với một bài vận động minh họa tôi cũng cho trẻ nhắc lại động tác thực hiện như thế nào, mô phỏng hình tượng gì. Như vậy bằng nhiều hình thức sinh động, bằng con đường tư duy trực quan sẽ thúc đẩy được quá trình cảm nhận nghệ thuật ở trẻ. Ví dụ: Chủ đề “Tết- Mùa xuân”, tôi cho trẻ vỗ tay theo nhịp bài hát “Bé chúc tết”, hình thức vỗ tay theo nhịp trẻ đã được học; tôi cho trẻ nhắc lại cách vỗ tay theo nhịp, cho trẻ vỗ tay không; cho trẻ nhắc lạii cách hát kết hợp vỗ tay theo nhịp; sau đó tôi tổ chức cho trẻ hát vỗ tay kết hợp với bài hát, hát kết hợp với dụng cụ âm nhạc. Việc ôn luyện thường xuyên giúp trẻ nắm vững kỹ năng vỗ tay theo nhịp, thực hiện hát vỗ theo nhịp cùng dụng cụ lôi cuốn trẻ chú ý khi tham gia hoạt động. Ví dụ: Chủ đề “Giao thông, vận động theo nhạc bài hát “Đoàn tàu nhỏ xíu”; tôi cho trẻ xem hình ảnh đoàn tàu cùng nhạc bài hát “Đoàn tàu nhỏ xíu”; khơi gợi cho trẻ nhớ và nhắc lại cách thực hiện vận động theo nhạc bài hát; sau đó tôi mở nhạc cùng trẻ thực hiện lại vận động theo nhạc bài hát “Đoàn tàu nhỏ xíu”: tôi đóng vai bác lái tàu, đầu đội mũ, tay cầm lá cờ xanh và cho cả lớp nối đuôi nhau đi thành vòng tròn trong lớp; vừa đi vừa hát theo bài hát; khi nào tôi giơ lá cờ đỏ cả lớp dừng lại. Ví dụ: Chủ đề “Nghề nghiệp”, vận động minh họa bài hát “Cháu thương chú bộ đội”; tôi luôn tạo được sự hứng thú, gợi cho trẻ hiểu được công việc của các chú bộ đội rất vất vả, không ngại nắng mưa canh gác bảo vệ hòa bình cho đất nước, để trẻ được cơm no, được học hành, vui chơi; từ đó cho trẻ luyện tập bài hát kết hợp các động tác vận động minh họa thể hiện tình cảm của mình dành cho các chú bộ đội một cách sâu sắc. Vì đây là vận động minh họa kết hợp bài hát “Cháu thương chú bộ đội” trẻ chưa được học, nên tôi rèn kỹ năng vận động minh họa kết hợp bài hát này cho trẻ như sau: tôi thực hiện vận động minh họa kết hợp bài hát cho trẻ xem, sau đó minh họa từng động tác theo từng câu hát; khi dạy trẻ tôi giải thích kỹ động tác minh họa kết hợp bài hát, cho trẻ thực hiện chậm nhiều lần cả lớp; trẻ đã nhớ động tác tôi cùng trẻ vận động minh họa cả bài hát; tôi rèn luyện kỹ năng vận động qua nhóm, tổ, cá nhân nhiều lần. Như vậy,
10. việc thường xuyên cho trẻ rèn luyện kỹ năng vận động giúp trẻ thực hiện động tác minh họa theo bài hát một cách chính xác và dẻo dai. Việc rèn kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ da dạng về hình thức tạo cho trẻ có sự cảm nhận về nhịp điệu, góp phần tích cực vào việc phát triển trí tuệ và thể chất. Tổ chức hoạt động học rèn kỹ năng sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách, nhịp thông qua chơi trò chơi âm nhạc Khi rèn kỹ năng âm nhạc cho trẻ kết hợp sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách, nhịp được tổ chức dưới dạng trò chơi là hình thức hấp dẫn, lôi cuốn với mọi trẻ em làm thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ, giúp trẻ phát triển cảm giác nghe nhạy bén và rèn luyện phản xạ nhanh nhạy với âm thanh và âm nhạc. Với các trò chơi trẻ đã biết chơi, sau khi nêu tên trò chơi, tôi hỏi kinh nghiệm của trẻ về luật chơi, cách chơi sau đó tổ chức cho trẻ chơi. Có nhiều dạng trò chơi khác nhau được thực hiện với những cách thức khác nhau. Ví dụ: Trò chơi rèn luyện thuộc tính âm nhạc, kĩ năng cảm nhận nhịp điệu của âm nhạc như trò chơi "Gõ theo tiết tấu", đây là trò chơi có thể tổ chức ở tất cả các chủ đề; khi tổ chức tôi cho trẻ nhắc lại cách chơi, luật chơi và tổ chức cho trẻ chơi. Như chủ đề “Bản thân”, tôi cho 1 trẻ hát kết hợp vỗ dụng cụ theo phách bài hát “Chiếc khăn tay”; sau khi bạn hát vỗ dụng cụ theo phách xong tôi cho trẻ đoán bạn hát kết hợp sử dụng dụng cụ gõ đệm như thế nào?. Đến chủ đề “Gia đình”, tôi cũng tổ chức trò chơi này, nhưng cho trẻ hát kết hợp vỗ dụng cụ theo nhịp bài hát “Chiếc khăn tay” để trẻ đoán bạn đã hát kết hợp sử dụng dụng cụ gõ đệm theo phách hay nhịp. Thông qua trò chơi này giúp trẻ phát triển tai nghe, phát hiện và nhận ra giọng hát của bạn, rèn luyện được cách sử dụng dụng cụ gõ đệm, rèn luyện kỹ năng ca hát. Ví dụ: Trò chơi “Nghe âm thanh đoán tên dụng cụ âm nhạc”, tôi cho mỗi trẻ 1 số nhạc cụ như thanh gõ, đá cụi, trống, xắc xô; tôi cho trẻ gõ đệm với dụng cụ nhiều lần để nhận ra âm thanh của dụng cụ; khi tôi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi, tôi gõ đệm dụng cụ và cho trẻ đoán tên dụng cụ, chọn đúng dụng cụ tôi đã gõ, cách gõ đệm theo dụng cụ và thực hiện sử dụng dụng cụ gõ đệm theo phách nhịp. Đây là trò chơi có thể tổ chức ở tất
11. cả các chủ đề góp phần phát triển tai nghe cho trẻ, rèn kỹ năng sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách, nhịp. Việc rèn cho trẻ chơi trò chơi âm nhạc là nguồn cảm hứng đem đến cho trẻ niềm vui, nguồn năng lượng tích cực trong hoạt động âm nhạc giúp ôn luyện những kỹ năng âm nhạc, góp phần phát triển năng khiếu âm nhạc, cảm thụ nghệ thuật âm nhạc, kỹ năng sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách nhịp. Tóm lại, việc tổ chức cho trẻ được thường xuyên rèn luyện các kỹ năng âm nhạc thông qua hoạt động học không những giúp trẻ được củng cố, rèn luyện các kỹ năng âm nhạc thường xuyên mà khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ ngày một sâu sắc và độc đáo góp phần phát triển thẫm mĩ, tạo ra đời sống văn hóa, lành mạnh góp phần phát triển trí tuệ và thể chất cho trẻ. Giải pháp 3: Rèn luyện kỹ năng âm nhạc cho trẻ thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày Những kỹ năng âm nhạc mà trẻ đã học được thường xuyên, liên tục luyện tập hằng ngày giúp trẻ phát triển khả năng tưởng tượng, kiến thức về môi trường xung quanh, hình thành tư duy trực quan nghệ thuật trong quá trình cảm thụ âm nhạc, phát triển năng khiếu âm nhạc. Vì vậy, rèn luyện kỹ năng âm nhạc cho trẻ thường xuyên, liên tục thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày là rất quan trọng. Rèn kỹ năng âm nhạc qua các hoạt động khác như làm quen với tác phẩm văn học, hoạt động tạo hình , giúp giờ học thêm sinh động, hấp dẫn, tạo hứng thú cho trẻ. Ví dụ: Sau khi dạy trẻ bài thơ “Bắp cải xanh” của tác giả Phạm Hổ, tôi cho trẻ hát bài hát “Bắp cải xanh” do Thu Hồng phổ nhạc để tăng cường sự cảm thụ nhịp điệu bài thơ , cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của những hình ảnh được gợi mở thông qua lời thơ và giúp trẻ rèn kỹ năng ca hát bài “Bắp cải xanh” sau khi đã học ở hoạt động âm nhạc. Hay trong giờ hoạt động tạo hình, trong lúc trẻ vẽ nặn, xé dán, tôi cho trẻ nghe các bài hát, bản nhạc có nội dung liên quan để kích thích trí tưởng tượng sáng tạo, tạo hứng thú hoạt động cho trẻ. Ví dụ: Giờ vẽ hoa, tôi cho trẻ nghe bài “Màu hoa” của tác giả
12. Hồng Đăng giúp trẻ chọn lựa, phối hợp màu khi tô tranh; giờ xé dán con cá, tôi cho trẻ nghe bài hát “Cá vàng bơi” của tác giả Hà Hải giúp trẻ tưởng tượng được hình ảnh con cá và xé dán con cá đầy đủ các bộ phận và nhanh hơn. Như vậy thông qua hoạt động tạo hình trẻ một lần nữa được nghe lại các bài hát đã học trong chủ đề “Thực vật”, “Động vật” giúp ôn luyện kỹ năng nghe nhạc, nghe hát. Hoặc tôi thường lồng ghép rèn kỹ năng ca hát, nghe các bài hát bản nhạc, vận động theo nhạc cho trẻ vào phần gây hứng thú vào bài hoặc kết thúc hoạt động; tùy mỗi hoạt động tôi lựa chọn nội dung tích hợp phù hợp; qua đó giúp trẻ được thường xuyên ôn luyện các kỹ năng âm nhạc. Ví dụ: Trong lĩnh vực phát triển thể chất, với hoạt động “Bé giữ gìn vệ sinh đôi bàn tay”, khi vào bài tôi cho trẻ hát và vận động bài hát “Khúc hát đôi bàn tay”; khi trẻ hát và vận động minh họa bài hát, trẻ nhớ lại lời ca, cảm nhận được giai điệu bài hát, nội dung bài hát, cách vận động minh họa bài hát; giúp trẻ luyện tập kỹ năng ca hát, vận động minh họa mà còn giúp tôi dẫn dắt chuyển hoạt động một cách logic và chặt chẽ. Ví dụ: trong hoạt động làm quen văn học, khi dạy bài đồng dao “Con voi”, tôi cho trẻ ôn luyện bài thơ kết hợp gõ đệm theo nhịp bài thơ cũng rèn luyện cho trẻ kỹ năng sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo phách, nhịp. Rèn kỹ năng âm nhạc thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Trong giờ đón trẻ, trả trẻ: những bài hát, bản nhạc có nhịp độ vừa phải, sắc thái vui vẻ trong lời ca vừa có ý nghĩa tạo không khí vui vẻ, lôi cuốn trẻ đến trường, vừa có ý nghĩa làm phong phú những ấn tượng trong đời sống âm nhạc của trẻ góp phần rèn luyện kỹ năng ca hát, nghe nhạc nghe hát; các bài hát có thể được sử dụng như Lời chào buổi sáng (sáng tác: Nguyễn Thị Nhung), Sáng thứ hai (sáng tác: Mộng Lân), Cháu đi mẫu giáo (sáng tác: Dương Minh Viên), Trường chúng cháu đây là trường mầm non (sáng tác: Phạm Tuyên), Cho tôi đi làm mưa với (sáng tác: Hoàng Hà), Trái đất này là của chúng mình (nhạc: Trương Quang Lục, lời: Định Hải). Trong giờ thể dục sáng: Trẻ tập thể dục sáng kết hợp các bài hát bản nhạc có nhịp độ phù hợp với nhịp độ các động tác của bài thể dục giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu, tính chất
13. của âm nhạc, phát triển tai nghe âm nhạc. Ví dụ: Phần nhạc cần chậm trong các động tác khởi động, động tác thở, hoặc điều hoà giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu chậm rãi, thư thái. Phần nhạc trong các động tác bật, nhảy như nhạc bài hát Con cào cào, Thể dục buổi sáng... giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu nhanh, mạnh, dứt khoát (thường là nhịp 2/4, 2/6). Âm nhạc trong giờ thể dục tạo không khí sôi nổi, phấn chấn, giúp trẻ vận động nhịp nhàng giai điệu bài hát kết hợp với động tác thể dục. Hoạt động ngoài trời: Tuỳ vào hoàn cảnh, tôi linh hoạt lựa chọn cho trẻ nghe những ca khúc có liên quan đến các sự kiện hoặc đối tượng trẻ quan sát nhằm tạo hứng thú, cảm xúc và trí tò mò của trẻ với sự vật hiện tượng, rèn luyện, làm phong phú những ấn tượng trong đời sống âm nhạc của trẻ. Hát, nghe hát trong khi đi dạo không những giúp trẻ rèn kỹ năng ca hát, nghe nhạc còn làm tăng khả năng cảm thụ của trẻ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, thông nội dung lời ca của bài hát còn có tác dụng giáo dục trẻ. Ví dụ: Đi tham quan vườn hoa, tôi cho trẻ hát bài “Ra vườn hoa” của Văn Tần; quan sát mưa, tôi cho trẻ nghe bài Mưa rơi (dân ca Xả). Hoạt động góc: Góc âm nhạc được sử dụng để ôn luyện, củng cố và vận dụng những kỹ năng âm nhạc qua các trò chơi, các hoạt động sang tạo. Tôi luôn tạo điều kiện để trẻ có thể tự do, sáng tạo thể hiện những bài hát, điệu nhảy mình thích; thể hiện những mong muốn của mình theo chủ đề bằng các hoạt động như: hát, nghe nhạc, xem video, chơi nhạc cụ, chơi các trò chơi âm nhac, sử dụng nhạc cụ gõ đệm bài hát. Ví dụ: Chủ đề “Động vật’, tôi cho trẻ lựa chọn hoạt động mình thích kết hợp sử dụng dụng cụ âm nhạc như đội mũ múa con cá và vận động minh họa bài hát “Cá vàng bới”; xem video bài hát “Cá vàng bơi”; sử dụng dụng cụ gõ đệm theo phách nhịp khi hát bài “Cá vàng bơi”. Đến chủ đề “Tết- Mùa xuân”, trẻ có thể sử dụng hoa múa đeo tay múa hát nhún nhảy các bài hát về mùa xuân, hát kết hợp vỗ tay theo nhịp bài hát “Bé chúc tết”; làm động tác đánh đàn và hát bài “Bé chúc xuân”. Hoạt động ăn trưa, tôi có thể cho trẻ hát các bài hát như “Giừo ăn đến rồi” giúp lôi cuốn, kích thích trẻ trước khi vào giừo ăn hoặc giờ ngủ trưa có thể cho trẻ nghe những bài hát dân ca, hát ru để trẻ cảm nhận âm nhạc với giai điệu nhẹ nhàng, tình cảm, làm
14. phong phú đời sống âm nhạc của trẻ như: Bèo dạt mây trôi – dân ca quan họ Bắc Ninh, Ru con – dân ca Nam bộ, Cò là – dân ca đồng bằng Bắc bộ, Mẹ yêu con của tác giả Nguyễn Văn Tý, Hát ru – dân ca đồng bằng Bắc bộ hoặc các bài hát thiếu nhi như Chúc bé ngủ ngon...Trẻ được nghe lại các bài hát bản nhạc, được thể hiện giọng hát giúp trẻ rèn kỹ năng hát đúng lời bài hát, hát đúng giai điệu bài hát và phát triển tai nghe âm nhạc. Hoạt động chiều: Tôi cho trẻ hát ôn hoặc vận động minh họa, vận động theo ý thích lại những bài hát đã học, luyện tập các kĩ năng hát, vận động, cho trẻ chơi những trò chơi âm nhạc, sử dụng dụng cụ âm nhạc. Ví dụ: Tôi mở nhạc bài hát “Các bước rửa tay bằng xà phòng” cho trẻ ôn luyện cách vận động minh họa theo bài hát hoặc mở bài hát “Chicken dance” để trẻ ôn luyện cách vận động minh họa theo bài hát; hoặc tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “Đoán tên nhạc cụ”. Như vậy, thông qua hoạt động chiều trẻ được ôn luyện thường xuyên các kỹ năng âm nhạc giúp trẻ thực hiện các kỹ năng vận động theo nhạc thuân thục, sử dụng và đoán tên nhạc cụ chính xác. Như vậy, âm nhạc có thể được sử dụng ở mọi lúc, mọi nơi ở trường mầm non; biết sử dụng âm nhạc hợp lí, linh hoạt góp phần làm cho đời sống của trẻ ở trường mầm non thêm vui vẻ, hồn nhiên, đồng thời rèn luyện các kỹ năng âm nhạc cho trẻ, lôi cuốn thu hút trẻ tập trung chú ý vào các hoạt động. Giải pháp 4: Rèn kỹ năng âm nhạc cho trẻ qua ngày lễ, hội Đây là các hoạt động được quy định trong chương trình giáo dục có nhiều ý nghĩa đối với việc giáo dục nghệ thuật âm nhạc cho trẻ. Hoạt động này tạo điều kiện hình thành ở trẻ tình cảm xã hội, đạo đức, trí tuệ, tạo cho trẻ cơ hội thực hành những kiến thức, kĩ năng âm nhạc đã học được, tự thể hiện bản thân và phát triển sự sáng tạo của bản thân trong nghệ thuật âm nhạc, đồng thời, tạo cho trẻ niềm phấn khởi, vui vẻ, những cảm xúc mới mẻ, tăng cường khả năng cảm thụ âm nhạc, thực hành các kĩ năng và phát triển tính chủ động, tự tin của trẻ.
15. Các hoạt động nghệ thuật trẻ có thể tự tham gia thể hiện bản thân như: lễ hội, hội thi. Các ngày lễ, ngày hội được tổ chức ở trường mầm non như ngày Tết Trung thu, ngày Nhà giáo Việt Nam, ngày Thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, ngày Tết Nguyên đán, ngày Quốc tế phụ nữ... cũng là cơ hội tốt để trẻ tham gia rèn các kỹ năng âm nhạc đã học. Trong các ngày lễ hội, trẻ có thể được tham gia các hoạt động đa dạng như hát, múa, vận động biểu diễn các bài hát theo tốp ca, hợp ca, song ca, nhóm múa,... Ví dụ: Ngày Tết trung thu là ngày tết dân gian, có truyền với lễ rước đèn, phá cỗ dưới trăng, trẻ được rèn kỹ năng ca hát qua hát tốp ca bài hát “Đêm Trung thu”; ngày Nhà giáo Việt Nam tôi cho trẻ biểu diễn múa bài “Cô là tất cả”; ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, tôi cho trẻ múa bài “Cháu thương chú bộ đội”, vận động bài hát “Đi một, hai”, khi tham gia chơi trò chơi vận động “Chạy tiếp cờ” tôi mở lại các bài hát nói về chú bộ đội cho trẻ nghe trong quá trình chơi. Hoặc ngày Tết Nguyên đán, trẻ được mặc trang phục đẹp và hát tốp ca bài “Bé chúc xuân”, trẻ sử dụng thanh gõ kết hợp biểu diên bài hát “Xúc sắc xúc xẻ”. Như vậy, thông qua tổ chức các ngày lễ, hội góp phần rèn luyện các kỹ năng âm nhạc, giúp trẻ mạnh dạn tự tin thể hiện bản thân nơi đông người. 5.2 Về khả năng áp dụng của sáng kiến - Khả năng mang lại lợi ích của sáng kiến: Môi trường trong lớp được trang trí phong phú, đa dạng và sử dụng hiệu quả môi trường để tổ chức cho trẻ rèn luyện các kỹ năng âm nhạc. Giáo viên tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong tổ chức hoạt động rèn kỹ năng âm nhạc cho trẻ. Trẻ nắm vững các kỹ năng âm nhạc, mạnh dạn tự tin tự thể hiện bản thân và phát triển sự sáng tạo của bản thân trong nghệ thuật âm nhạc; nâng cao chất lượng lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Việc thực hiện các giải pháp nêu trên góp phần rèn luyện các kỹ năng tạo hình cho trẻ như sau: Cụ thể:
16. Khi chưa áp dụng các giải Tiêu chí Khi áp dụng các giảipháp pháp Trẻ nghe các bài hát, bản nhạc (nhạc thiếu nhi, dân 60% trẻ đạt 100% trẻ đạt ca) Trẻ hát tự nhiên, hát được theo giai điệu bài hát quen 65% trẻ đạt 100% trẻ đạt thuộc Trẻ vận động đơn giản theo nhịp điệu của các bài 55% trẻ đạt 96% trẻ đạt hát, bản nhạc Trẻ sử dụng các dụng cụ 60% trẻ đạt 92% trẻ đạt gõ đệm theo phách, nhịp - Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: + Sự quan tâm, chỉ đạo, đầu tư trang thiết bị, đồ dùng hoạt động âm nhạc của Ban giám hiệu nhà trường. + Bản thân luôn học hỏi kinh nghiệm từ bạn bè đồng nghiệp để nắm vững nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ. - Phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến trên địa bàn thị xã: Trong phạm vi giáo viên dạy trẻ 3-4 tuổi tại Trường Mầm non Ninh Hưng và các giáo viên dạy trẻ 3-4 tuổi tại các trường mầm non trên địa bàn thị xã Ninh Hòa. 6. Các thông tin cần được bảo mật(nếu có) Các thông tin cần được bảo mật: trước khi được Hội đồng công nhận, cá nhân xin được bảo mật các giải pháp đã nêu trên. 7. Kết luận
17. Việc rèn luyện các kỹ năng âm nhạc phát triển ở trẻ khả năng lĩnh hội, cảm thụ và hiểu cái đẹp. Nó giúp trẻ hoạt động độc lập và sáng tạo trong khi tiếp xúc với các dạng hoạt động âm nhạc khác nhau, từ đó rèn luyện các kỹ năng âm nhạc, khơi gợi lòng yêu quý cái đẹp, thích thú, mạnh dạn, tự tin tham gia vào quá trình cảm thụ cái đẹp trong cuộc sống hằng ngày; là một hoạt động cần thiết, là nền tảng góp phần quan trọng trong việc giáo dục phát triển thẫm mĩ, thể chất, ngôn ngữ, nhận thức và tình cảm kỹ năng xã hội cho trẻ ./.